Fundusze Europejskie
Okiem eksperta
Ekologiczna rewolucja w transporcie miejskim
2013-02-14    |   tagi: GAZELA, NFOŚiGW, transport miejski

Jaka jest przyszłość motoryzacji i transportu miejskiego w Polsce? Odpowiedź na to pytanie jest prosta, przyjazna środowisku i ekologiczna: „GAZELA – Niskoemisyjny Transport Miejski”.

Program GAZELA jest odpowiedzią Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na zapotrzebowanie na ekologiczne i nowoczesne środki komunikacji miejskiej. Ogromna szansa dla rozwoju transportu miejskiego już w marcu br.

Usługi transportowe świadczone w polskich miastach w większości opierają się o tradycyjne środki transportu, zasilane paliwami, które coraz bardziej zanieczyszczają powietrze. Ostatnie raporty z branży motoryzacyjnej podają zatrważająco wysokie współczynniki zanieczyszczenia powietrza, wynikające właśnie ze stałego użytkowania wysokoemisyjnych środków transportu. Państwa rozwijające się, i nie tylko, powinny już wprowadzać model niskoemisyjnego transportu, aby uniknąć w przyszłości dużych kosztów wynikających z prowadzenia niezrównoważonego rozwoju. Zgodnie z politykami krajowymi, a także dyrektywami unijnymi dążymy do samodzielności energetycznej, ale w dużym stopniu opierającej się o zieloną energię. Sięgając po odnawialne źródła energii dbamy o środowisko, a co za tym idzie, o mniejsze zanieczyszczenie m. in. powietrza, wód, gleb. Trendy zmierzające do ochrony powietrza w dużej mierze opierają się o ograniczenie emitowanych przez środki transportu indywidualnego oraz zbiorowego zanieczyszczeń. Według raportów oraz opinii specjalistów gospodarczych, państwo musi rozpocząć przekształcanie usług transportowych w bardziej zrównoważone rozwiązania. Aby Polska mogła sobie pozwolić na realizację tej inwestycji, sektor motoryzacyjny musi przejść reformę, która umożliwiłaby pokrycie zewnętrznych kosztów transportu, a nie tylko kosztów emisji gazów cieplarnianych.

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska, jako operator wielu inicjatyw proekologicznych, wychodzi naprzeciw potrzebom transportowym z nowym konkursem GAZELA – Niskoemisyjne Środki Transportu. NFOŚiGW szacuje, iż wymierne rezultaty konkursu, w postaci ograniczenia lub uniknięcia emisji dwutlenku węgla w wyniku oszczędności energii, będą kształtowały się na poziomie 828 Mg CO2/rok. Ramy konkursu zostały tak przygotowane, aby polskie miasta mogły skorzystać ze środków finansowych Funduszu i przeznaczyć je na przekształcanie lokalnych systemów transportu miejskiego. Budżet programu w wysokości 80 mln PLN, to środki krajowe dysponowane przez NFOŚiGW oraz środki pochodzące ze sprzedaży nadwyżek praw do emisji CO2 (tzw. jednostki AAU) rządowi Hiszpanii, zgodnie z zapisami Protokołu z Kioto. Są to tzw. środki „znaczone” - przeznaczone wyłącznie na przedsięwzięcia służące ochronie klimatu i dalszemu ograniczaniu emisji gazów cieplarnianych.

Używane w Polsce autobusy miejskie w dużej mierze napędzane są silnikami wysokoprężnymi tzw. diesel. Ich zaletą jest możliwość dużego przebiegu i stosunkowo niskie koszty eksploatacji, ze względu na niewielkie zapotrzebowanie na paliwo. Wśród wad należy przede wszystkim wymienić zwiększoną emisję szkodliwych związków powstających podczas spalania – tlenek węgla, tlenki azotu, cząstki stałe (sadze) i rakotwórcze związki organiczne. Technologie propagowane przez NFOŚiGW, które mogą otrzymać wsparcie finansowe, to silniki hybrydowe zasilane CNG. Rozwiązanie to należy do najnowocześniejszych na świecie, a zarazem do najbardziej ekologicznych z punktu widzenia emisji CO2 do atmosfery.  Technologia CNG wykorzystująca sprężony gaz ziemny charakteryzuje się bardzo niewielką ilością emitowanych zanieczyszczeń i wysokim bezpieczeństwem, również w razie wypadków komunikacyjnych.

Szczegóły programu GAZELA

Dla kogo?

Konkurs GAZELA przeznaczony jest przede wszystkim dla gmin miejskich, które najczęściej borykają się z problemem wysokoemisyjnych i mocno wyeksploatowanych środków transportu publicznego. Dodatkowo wśród katalogu beneficjentów znajdują się spółki komunalne oraz inne podmioty świadczące usługi w zakresie lokalnego transportu miejskiego na podstawie umowy zawartej z gminą miejską.

Na co można uzyskać dotację?

Głównym celem programu jest ograniczenie lub uniknięcie emisji dwutlenku węgla poprzez dofinansowanie przedsięwzięć polegających na obniżeniu zużycia energii i paliw w transporcie miejskim. Zatem wśród projektów, które kwalifikują się do wsparcia, znajdują się:

  1. Działania związane z zakupem taboru:

a)     zakup nowych autobusów hybrydowych zasilanych gazem CNG,

b)     szkolenia kierowców pojazdów transportu miejskiego z obsługi niskoemisyjnego taboru.

  1. Działania dotyczące infrastruktury i zarządzania transportem:

a)     modernizacja lub budowa stacji obsługi tankowania pojazdów transportu zbiorowego w zakresie dostosowania do autobusów hybrydowych zasilanych gazem CNG,

b)     modernizacji lub budowie tras rowerowych, bus pasów, oraz parkingów typu „Park&Ride”,

c)     wdrażanie systemów zarządzania transportem miejskim,

d)     wdrożenie systemu rowerów miejskich

Realizacja zadań z grupy 1 jest obligatoryjna z punktu widzenia możliwości dofinansowania. Działania z drugiej grupy są inwestycjami dodatkowymi, możliwymi do sfinansowania tylko i wyłącznie w przypadku realizacji projektów związanych z zakupem taboru autobusowego. Dodatkowo koszty poniesione na elementy z pkt. 1 b) oraz 2 b) - d) nie mogą przekroczyć 10% wartości kosztów kwalifikowanych przedsięwzięcia.

Operator konkursu dodatkowo narzucił minimalną wartość projektu, którą ustanowił na poziomie 8 mln PLN.

Jakie koszty kwalifikują się do wsparcia?

Aby koszty projektu mogły być uznane za kwalifikowane do wsparcia nie mogą być poniesione wcześniej niż 1 stycznia 2012 roku. Koszty poniesione po tej dacie mogą zostać rozliczone, co finalnie doprowadzi do wypłaty refundacji. Datą kończącą projekt z punktu widzenia poniesienia ostatnich wydatków, jest 31 grudnia 2015 roku. Koszty poniesione po tym terminie nie będą mogły zostać uznane za kwalifikowane do wsparcia.

Katalog wydatków objętych dofinansowaniem:

  • prace przygotowawcze (w tym koncepcje techniczne, studium wykonalności, raport o oddziaływaniu na środowisko),
  • projekty koncepcyjne, budowlane, wykonawcze i organizacyjne,
  • koszt nabycia lub koszt wytworzenia nowych środków trwałych, w tym:
    • pojazdów, maszyn i urządzeń,
    • narzędzi, przyrządów i aparatury,
    • koszt montażu i uruchomienia środków trwałych,
    • koszt nabycia materiałów lub robót budowlanych,
    • nabycie wartości niematerialnych i prawnych w formie: patentów, licencji, nieopatentowanej wiedzy technicznej, technologicznej lub z zakresu organizacji i zarządzania,
    • koszt nadzoru,
    • koszt szkoleń.

Jaki jest poziom dofinansowania?

W zależności od rodzaju wydatków poniesionych w ramach projektu, dofinansowanie może kształtować się na różnym poziomie. Zgodnie z założeniami programowymi dotacja może sięgnąć nawet 100% wydatków kwalifikowanych. W ramach inwestycji jest możliwe również skorzystanie z pomocy de minimis, szczególnie w zakresie finansowania szkoleń dla kierowców.

Jakie kryteria będą brane pod uwagę przy ocenie wniosków?

Procedura składania wniosków składa się w dwóch etapów. W pierwszej fazie zainteresowani składają wniosek wstępny, charakteryzujący się podstawowymi informacjami o podmiocie oraz zakresie projektu. Wniosek wstępny oceniany jest pod względem formalnym metodą zero-jedynkową. Nie spełnienie jednego kryterium powoduje odrzucenie wniosku we wstępnej fazie.

Po pozytywnej ocenie wniosku wstępnego, wnioskodawcy zostają zaproszeni do złożenia wniosków właściwych wraz z biznes planem oraz innymi niezbędnymi załącznikami, np. analizą finansową przedsięwzięcia, tabelami ekologiczno-technicznymi oraz obligatoryjnymi oświadczeniami. Na tym etapie ocena formalna również ma formułę zero-jedynkową. Natomiast kryterium, które rankinguje pozytywnie ocenione wnioski jest współczynnik DGC, czyli dynamiczny koszt jednostkowy przedsięwzięcia. Wskaźnik DGC pokazuje, jaki jest techniczny koszt uzyskania jednostki efektu ekologicznego. Koszt ten jest wyrażony w złotówkach na jednostkę efektu ekologicznego. Im niższa jest wartość wskaźnika, tym przedsięwzięcie jest bardziej efektywne.

Konkurs GAZELA ogłoszony przez NFOŚiGW jest jednym z ciekawszych konkursów, jakie są aktualnie dostępne dla wnioskodawców. Termin naboru wniosków wstępnych planowany jest od 1 marca do 2 kwietnia 2013 roku. Prawdopodobnie, jest to jeden z ostatnich programów dotacyjnych ze względu na mocne wyczerpanie źródeł finansowych przyznanych Polsce z budżetu UE na lata 2007-2013. Co prawda, jest to konkurs krajowy i środki finansowe pochodzą z budżetu NFOŚiGW, natomiast zainteresowanie pozyskaniem dodatkowego finansowania jest równie ogromne. Z punktu widzenia charakteru możliwych inwestycji, jest to program godny zainteresowania, gdyż korzyści, które możemy dzięki niemu wprowadzić do naszych gmin będą zdecydowanie odczuwalne w całym społeczeństwie. Pamiętajmy również o prawidłowo sporządzonej aplikacji, wyłącznie dzięki której pozyskanie dotacji jest możliwe. Komplet dokumentów wymaganych przez Instytucję stanowi potwierdzenie Państwa zamiarów oraz planów inwestycyjnych. Wiarygodność przedstawionych danych oraz sposób argumentacji może być niekiedy kluczowym czynnikiem w pozyskaniu wsparcia w kwocie, o którą wnioskujemy. Należy jednak podkreślić, iż pozyskanie dotacji to dopiero pierwszy krok w całym procesie dotacyjnym. Pamiętać należy, że podpisana umowa o dofinansowania to dopiero połowa sukcesu, obliguje nas ona do wielu czynności sprawozdawczych i kontrolnych, dzięki którym możliwa jest wypłata zakontraktowanej dotacji.

 

GAZELA w skrócie:

Beneficjenci: gminy miejskie oraz spółki komunalne i przedsiębiorstwa świadczące usługi transportu miejskiego w porozumieniu z gminą.

Projekty: zakup nowych autobusów hybrydowych zasilanych CNG; szkolenia kierowców; budowa stacji paliw; modernizacja lub budowa bus pasów, Park&Ride, tras rowerowych; systemy zarządzania transportem miejskim; system Rower Miejski.

Min. wartość projektu: 8 mln PLN

Poziom dofinansowania: 40% - 100%

Termin składania wniosków: 1.03.2013 – 2.04.2013

 

Barbara Peć, Konsultant, PNO Consultants Sp. z o.o.